Program "Straty osobowe"

Celem programu jest stworzenie imiennej bazy danych, zawierającej wszystkie możliwe do uzyskania informacje o ofiarach i prześladowaniach niemieckich wobec obywateli polskich w latach 1939-1945.

Wydawać by się mogło, że po upływie ponad sześćdziesięciu lat od czasu zakończenia II wojny światowej rozmiar niemieckich represji i bilans nieodwracalnych strat osobowych wśród obywateli polskich jest już dokładnie opisany i ustalony. Tak jednak nie jest.

W trakcie ostatniej wojny Polska poniosła relatywnie największe straty i szkody demograficzne spośród wszystkich państw walczących i okupowanych Do dzisiaj rozmiar tych strat oraz zakres represji nie jest dokładnie znany. Zarówno III Rzesza, jak i Związek Radziecki prowadziły wobec Polaków i zamieszkujących II Rzeczpospolitą obywateli innych narodowości, politykę eksterminacji do ludobójstwa włącznie, politykę wynaradawiania, wyniszczenia biologicznego i kulturowego, masowych wysiedleń, wreszcie politykę deportacji na roboty przymusowe i przymusowego wcielania do swych armii. Do dziś nie znamy prawdziwej liczby obywateli polskich – ofiar działań wojennych i obu okupacji.

Bilans strat obywateli polskich i ofiar represji pod okupacją niemiecką to kwestia rzetelnej oceny posiadanych już informacji, kwestia scalenia, ujednolicenia i uzupełnienia różnych danych, wykonania pracy, której z różnych względów nie wykonano ani przez kilkadziesiąt lat Polski komunistycznej, ani po przełomie roku 89. To sprawa nadania liczbom i szacunkom charakteru indywidualnego, wypełnienia ich konkretną osobową treścią, wyjścia poza matematyczne tylko obliczenia. Podajemy niekiedy liczby, z rzadka tylko nazwiska.

Nie ma chyba w Polsce miejscowości, której mieszkańcy nie byliby w trakcie wojny poddani represjom. Świadczą o tym tysiące pomników i tablic pamiątkowych. Nie ma rodziny, która nie straciłaby kogoś bliskiego, nie była poddana wysiedleniu, zmuszona do pracy przymusowej. Mamy ostatnią możliwość pozyskania informacji o represjach niemieckich, zwłaszcza od ostatnich żyjących osób, które są jeszcze w stanie dać temu świadectwo uzupełniając luki w archiwalnej dokumentacji. Jest jednak wiele rodzin, które nic nie wiedzą o losie swoich najbliższych, po których wszelki ślad zaginął. Stworzenie jednolitej – ogólnodostępnej bazy danych o prześladowaniach nazistowskich to również stworzenie możliwości odnalezienia po wielu latach informacji o zaginionych w czasie wojny, odtworzenia ich ostatnich chwil...

Wynikiem programu będzie zebranie w jednym miejscu rozproszonych, często w ogóle dotąd niedostępnych danych o osobach, które stały się ofiarami agresji nazizmu. Pochodzą one z dokumentów archiwalnych przechowywanych w instytucjach zajmujących się problematyką II wojny światowej, a także bezpośrednio od ofiar i ich rodzin.
Temu celowi służy szczegółowo opracowany kwestionariusz, który można wypełnić on-line lub pobrać ze strony i wypełniony przesłać na adres obecnego realizatora programu, Fundacji „Polsko-Niemieckie Pojednanie”, ul. Krucza 36, 00-921 Warszawa.

Realizator programu wybierany jest co trzy lata w drodze publicznego konkursu. W latach 2006-2008 była nim Fundacja Ośrodka Karta.

Instytut Pamięci Narodowej w porozumieniu z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego powołał dla realizacji programu dwa gremia doradcze:

• Komisję Ekspertów - która określa merytoryczny kształt programu
• Radę Programową - która ustala reguły współdziałania wszystkich partnerów przedsięwzięcia.

W chwili obecnej skupia ona przedstawicieli 30 instytucji zajmujących się problematyką II wojny światowej.

Komisja Ekspertów

• prof. dr hab. Tomasz Szarota – przewodniczący
• dr Andrzej Chmielarz
• dr Waldemar Grabowski - sekretarz
• dr hab. Andrzej Krzysztof Kunert
• mgr inż. Grzegorz Szczepański

Rada Programowa

• Piotr Żuchowski - sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

• dr hab. Jan Żaryn - doradca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.

W skład Rady wchodzą:

Partnerzy Wspierający

Partnerzy Wspierający Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką” to muzea i inne instytucje zajmujące się problematyką ofiar represji niemieckich z okresu II wojny światowej.

Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie” – realizator programu „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”, Instytut Pamięci Narodowej oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zapraszają wszystkie polskie instytucje posiadające materiały archiwalne, bądź zajmujące się tematyką II wojny światowej i okupacji do współpracy przy realizacji tego społecznie niezwykle ważnego przedsięwzięcia.

Następujące muzea i instytucje już przystąpiły do programu i uzyskały status Partnera Wspierającego Program:

Andrzej Szalkowski dyrektor
ul. Warszawska 20
87-500 Rypin
Tel. 54 280 25 14
http://www.muzeum.rypin.eu

Wszystkie instytucje zainteresowane przystąpieniem do Programu serdecznie zapraszamy i prosimy o kontakt:
Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”
Agnieszka Dzierżanowska
Tel. (22) 695 99 52
Mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Baza komputerowa

Program dokumentuje represje wg następujących kategorii:

• żołnierze polegli, zmarli lub wzięci do niewoli
• więźniowie obozów,gett
• aresztowani i uwięzieni
• robotnicy przymusowi
• deportowani
• wysiedleni
• nieletnie ofiary wojny i okupacji
• zamordowani (egzekucje, pacyfikacje)
• zabici w wyniku działań wojennych
• osoby zmuszone do ukrywania się
• osoby, w przypadku których można ustalić tylko fakt represji

Baza udostępniona w internecie zawiera podstawowe informacje pozwalające zidentyfikować poszukiwaną osobę (imię, nazwisko, datę urodzenia i miejsce urodzenia, ew. datę śmierci, imiona rodziców) oraz podstawowe dane dotyczące represji (data, miejsce, kategoria).

Baza komputerowa, tworzona w ramach programu stanowi własność Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Instytut Pamięci Narodowej.

Baza ma zebrać w jednym miejscu - mozliwie największą liczbę spośród rozproszonych dotychczas danych dotyczących ofiar prześladowań, które znajdują się w instytucjach zajmujących się problematyką II wojny światowej, jak również dane pozyskane od osób indywidualnych za pośrednictwem specjalnie opracowanego kwestionariusza.

Dane wprowadzane do bazy z różnych źródeł są ujednolicane i porównywane. Często dane dotyczące losów jednej osoby, mogą pochodzić z różnych źródeł i zawierać te same lub inne informacje dotyczące prześladowań. Są one weryfikowane, łączone i ujednolicane.